Қазақстанда 40 мыңнан астам көл бар, тұщы су қоры жиналатын 4000-нан астам су қоймасы салынған. Көлдердің көп бөлігі Каспий маңы мен Тұран ойпаттарында, Батыс Сібір жазығында, Сарыарқаның аласа тауларында және оңтүстік-шығыс тау аудандарында орналасқан. Көлдердің барлығы дерлік тұйық, шөлді аймақ көлдеріндегі су тұзды, көлдерде тұз өндіріледі. Көлдер барлық дерлік табиғат белдемдерінде кездеседі, бірақ судың мөлшері мен сапасы әртүрлі: орманды дала белдемінде шамамен 740 көл, дала белдемінде 1870-тен астам, шөлейт белдемде 216 көл, шөлді белдемде 142 көл бар. Қазақстан көлдерінің жалпы ауданы 45 мың шаршы км-ге жетеді. Қазақстанның ең үлкен көлдеріне Алакөл, Зайсан, Теңіз, Сілетітеңіз, Сасықкөл, Балқаш жатады.
Алакөл көлінің ауданы 2200 шаршы км. Көл теңіз деңгейінен 347 метр биіктікте,
Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарының шекарасында, Алматыдан солтүстікке қарай 580 км жерде орналасқан. Көлге Эмель, Тасты, Хатынсу және Ырғайты сияқты өзендер құяды. Көлдің жағалаулары көптеген түбектермен, мүйістермен, шығанақтармен қатты тілімделген, бұл оған қайталанбас көрік береді, ал көлдің ортасында аралдар орналасқан. Жағалаудың климаты күрт континенттік. Алакөл көлін дала 
теңізі деп те атауға болады, оның тағы бір ерекшелігі — түс құбылтады: ашық таңда көгілдір, күн батарда көкшіл тартады. Көлде 4 айға жуық шомылуға болады. Алакөл — Қазақстанның ең әсем көлдерінің бірі ғана емес, сонымен қатар емдік те, ол күкіртсутекті балшыққа, минералды тұздарға бай, бұл емделу мен демалуға барлық жағдай жасайды. Көл адамдар үшін ғана емес, сирек әрі сұлу құс — қызғылт қоқиқаз үшін де тартымды. Көлге құятын өзендердің сағаларында ондатра мекендейді, ал жағалауда қарабай, шауқарға, гагара, аққу, бірқазан, тырна кездеседі. Сондай-ақ көл ұшып өтетін құстар үшін «демалыс базасы» іспеттес, сонда мұнда сирек құстарды көруге болады. Алакөл суларында көксерке, сазан, ақмарқа, алабұға сияқты балықтар мекендейді.
Зайсан көлінің ауданы 1810 шаршы км, ұзындығы 100 км, ені 30 км, тереңдігі 8 метрге дейін. Зайсанға Кара Ертіс, Кендірлік, Көкпектінка, Бұғаз, Базар, Черга, Арасан және Терс-Айрық сияқты өзендер құяды.
Зайсан көлі Қазақстанның шығыс бөлігінде Алтай, Қалба және Тарбағатай тау жоталарының арасында орналасқан, көл — тұщы су. Сондай-ақ Зайсан көлі ең көне көлдердің бірі болып саналады, оның 
ерекшелігі — кешкі жұлдыздар шыққанда көл үстінде сым гуілін еске түсіретін
әуезді сыңғыр пайда болады. Қазақстанның осы көрікті бұрышы балық аулауды сүйетіндердің көп санын
өзіне тартады, өйткені мұнда көксерке, бахтах, шортан, нәлім, тарақ балық,
қаяз бен мөңке сияқты түрлі балық көп мекендейді.
Теңіз көлі ауданы 1590 шаршы км, ұзындығы 75 км, ені 40 км, тереңдігі 8 метрге дейін. Теңіз көлі Қорғалжын қорығының аумағында, Сарыарқа қазақ ұсақ шоқысының орталығында, тектоникалық ойыста орналасқан. Теңіз көліне Нұра және Құланөтпес өзендері құяды, көлде көптеген арал бар. 
Көл тұзды, түбі тегіс, кей жерлерде емдік мақсатқа жарамды қара иліммен жабылған.
Теңіз көлінің бірегейлігі — бұл қызғылт қоқиқаздың бірнеше мекенінің бірі болуында.
Қоқиқаз — өте сақ құс, ұя салуға адам жете алмайтын жерлерді таңдайды, сондықтан
олардың осында қоныстануы таңқаларлық емес, өйткені көлдің кейбір бөліктері тұз қабыршағымен жабылған.
Теңіз көлінің жағалауларында қара дегелек, сыбызғы аққу, қызылжемсаулы қарашақаз кездеседі. Көл маңындағы далалық аспанда қалықтаған дала бүркітін көруге болады, ал Теңізде балық жоқ.
Сілетітеңіз көлі ауданы 750 шаршы км, орташа тереңдігі 2 метр. Солтүстік Қазақстан облысында орналасқан, ішінара Павлодар облысымен шектеседі. Сілетітеңіз көліне Сілеті және Жолақсай өзендері құяды. Көлдің батыс жағалауы З және Ю әріптері тәрізді қызықты пішінге ие, ал шығыс пен солтүстік жағалаулары биік әрі түзу, ойпаттарда көл жағалаулары бірте-бірте сортаң батпақтарға ұласады. Сілеті өзені оңтүстік жағалаудың батпақтарында өз суын жоғалтады.
Сасықкөл көлінің ауданы 736 шаршы км, ұзындығы 49,6 км, ені 20 км-ге дейін, орташа
тереңдігі 3,3 м. Көл Балқаш-Алакөл ойпатында, Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарының шекарасында, теңіз деңгейінен 350 м биіктікте, Алакөлден солтүстікке қарай орналасқан. Сасықкөл көлінің жағалаулары аласа, шығанақтармен тілімделген әрі қамыс белдеуімен қоршалған. Көлдің солтүстік-
батыс бөлігінде Аралтөбе аралы, ал оңтүстік-шығыс бөлігінде түбек орналасқан. Көлге Тентек, Қаракөл және Ай сияқты өзендер құяды, ал Сасықкөлден Жіңішкесу өзені ағып шығады. Сасықкөл деген сөз сасық, лас көл дегенді білдіреді, бұл шындыққа толық сай келеді. Бірақ дәл осында туристер мен маңайдағы кенттердің тұрғындары жетуге ұмтылады, өйткені гранит жартаста, тақта тас түбінде табиғат ғажабы — су қасиеті керемет сопақ пішінді бассейн бар. Көлдің жағалау белдемінде үйректер, қаздар, қарабайлар, бірқазандар, аққулар, шағалалар және басқа да құс түрлері мекен етеді. Қамыс ну ішінен қабанды, түлкіні, дала мысығын көруге болады. Таңқаларлығы — Сасықкөл суларында сазан, көксерке, ақмарқа, алабұға және басқа балықтар мекендейді.
Балқаш көлі ауданы 18200 шаршы км, ұзындығы 614 км, ені шығыс бөлігінде 9-19 км, батыс бөлігінде 74 км, ең терең жері 26 м. Алматы, Жамбыл және Қарағанды облыстарында орналасқан. Көлдің солтүстігінде кең байтақ қазақ ұсақ шоқысы жайылған, батысында Бетпақдала созылып жатыр, ал оңтүстігінде Шу-Іле таулары, Тауқұм және Сарыесік-Атырау құмдары орналасқан. Көлде шамамен 43 арал бар, бірақ олардың саны көлдің тартылуына байланысты үнемі өзгеріп отырады. Бұл көлдің таңғаларлығы — судың құрамы әртүрлі: батыс бөлігінде Іле өзені толтыратын тұщы су, ал шығыс бөлігінде 
су тұзды, олар өзара тар бұғаз арқылы қосылады. Көлдің шығыс бөлігіне Қаратал, Ақсу, Лепсі өзендері құяды, бұдан бөлек көл жер асты суларымен де қоректенеді. Қызықты дерек: көлдегі судың құрамы ғана емес, түсі де әртүрлі: батыс бөлігіндегі су сарғыш-сұр реңкке ие, ал шығыс бөлігінде түсі көгілдірден зүмірет-көгілдірге дейін өзгереді. Бұл өңірдің климаты шөлді саналады, жазда температура плюс 30-дан асады, сондықтан Балқаш жақсы жылитын көл болып саналады. Көл жағалауларында негізінен қамыс пен тал өседі. Балықтардан: сазан, шип, шығыс тыраны, арал қаязы, сібір қызылкөзі, тұқы, қаяз, көксерке, жайын, осман, күміс мөңке және басқалары мекендейді. Сондықтан бұл — балық аулауды сүйетіндер үшін нағыз жұмақ. Балқаш ауданында үлкен қарабайлар, шүрегейлер, қырғауылдар, бүркіттер мен ақ тырналар мекендейді, орта есеппен 120 түрлі құс бар. Балқаштың сәні — аппақ аққулар.